Pagola Birebén, José-María

Militar. Casou con María del Carmen Miranda Martín. Veciños de Ferrol (A Coruña). Capitán de Artillería.

Golpista. Represor.

Era capitán de Artillería no Rexemento de Artillería de Costa nº 2 en Ferrol e foi o oficial sublevado que, ao mando dunha batería que se emprazou diante do Concello de Ferrol, obrigou á rendición polas armas dos políticos de esquerdas e veciños que defendían a legalidade da República; tamén tomou a Casa do Pobo.

Xefe comarcal das milicias de Falanxe en Ferrol, que colaboraron cos delegados de Orde Pública, en particular con Victoriano Suanzes Suanzes, e cos comités de depuración da Garda Civil na represión. Os milicianos dependían do Servizo de Prevención de Falanxe e, nestas milicias ferrolás, destacaron tamén os represores José López Rey, Juan-Antonio Pedreira, Ramón Rebollar e Juan-Antonio Veiga.

A Victoriano Suanzes Suanzes nomeárono delegado de Orde Pública o día 10/08/1936, cando era capitán da Garda Civil. O día 17/08/1936 designaron xefe de policía en Ferrol ao capitán de Artillería José-María Pagola Birebén; así completouse a pirámide de poder represivo. Victoriano ocupou o cargo entre agosto e outubro de 1936, o período álxido das execucións irregulares.

No seu aparello represor figuraban, entre outras persoas: o sarxento da Garda Civil Manuel Cebral Caamaño e os números Gerardo Casanova Martín, Isidro García Teso, Andrés Ocampo Varela e Abraham Uzal Casanova e un bo número de falanxistas. Moitos deles xa os recoñeceran polos seus “méritos” na represión da folga xeral de outubro de 1934.

Nin sometían a xuízo á xente, sacábanos da cadea militar da Escollera (no Arsenal) ou do buque-prisión Plus Ultra e fusilábanos en Canido. Un destes casos sería o de Matías Usero Rey-Torrente e outras cinco persoas, ás que sacaron do cárcere e paseáronas o día 20/08/1936. Pagola xustificou as mortes diante do xuíz alegando un intento de fuga dos executados.

No tempo no que Victoriano Suanzes ocupou a Delegación de Orde Pública en Ferrol e Pagola Birebén foi o xefe de policía, desde o día 17/08/1936, finaron paseadas 134 persoas.